» » “Bu, şişirtmədi, dilimizdə o qədər söz yoxdu” – Dilçilik İnstitutunun direktoru danışdı


“Bu, şişirtmədi, dilimizdə o qədər söz yoxdu” – Dilçilik İnstitutunun direktoru danışdı

17-01-2018, 14:50
Oxunub: 37
Çap et
“Bu, şişirtmədi, dilimizdə o qədər söz yoxdu” – Dilçilik İnstitutunun direktoru danışdı

Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktoru, filologiya elmləri doktoru, professor, Möhsün Nağısoylu ilə müsahibəni təqdim edir.



- Möhsün müəllim, Orfoqrafiya Komissiyasının yeni qaydalar təklif etmək ehtiyacı hardan yarandı? Əvvəlki qaydalarda çatışmayan cəhətlər nələr idi?



- Hər dəfə orfoqrafiya lüğəti hazırlananda onun qaydaları da kitaba daxil edilir. Qaydalarsız orfoqrafiya lüğəti yoxdur. İstənilən orfoqrafiya lüğətini açanda orda qaydalar olmalıdır. Və qaydalar Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunur. Əvvəlki orfoqrafiya lüğətlərinin hər biri Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunub. Ancaq 2013-cü ildə çıxan orfoqrafiya lüğəti Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmayıb. Çünki orda heç bir yeni qayda verilməyib. Yeni qaydalar hansı zərurətdən yarandı? Əvvəla dilə yeni sözlər daxil olur. İkincisi, dilin öz qanunları var və orfoqrafiya qaydaları üç prinsipə əsaslanır: fonetik, morfoloji bir də tarixi-ənənəvi.



- Bizdə hansı prinsip əsas götürülür?



- Fonetik prinsip əsas götürülür. Türkiyədə yalnız bir prinsip götürülür – fonetik prinsip.



- Fonetik prinsip əsas götürlsə də dilimizdə yazılışı ilə deyilişi fərqli olan xeyli söz var, bu da əlavə çətinlik yaradır.



- Bu təbiidir. Bəzi sözlər tarixi-ənənəvi prinsipə əsaslanır. Məsələn, “Moskva”, “velosiped”, “Odessa” sözləri. Tarixi-ənənəvi prinsip nə deməkdir? Yəni biz o sözləri o şəkildə almışıq, toxunulmaz olublar. Ruslar “Moskva” yazdığına görə biz də “Moskva” yazmışıq. Və ya indiyə qədər “əla” sözünə apostrof qoyurduq. “Sürət”, “cürət”, “vüsət”, “Quran” sözlərinə də apostrof qoyurduq, niyə? Çünki bunları ərəblər bu cür yazırdı. Amma müstəqil olandan sonra biz daha çox fonetik prinsipə önəm verdik. Ona görə apostrof atıldı.



- Dilçilik İnstitutunun təklif etdiyi qaydalara reaksiyalar birmənalı olmadı. Millət vəkili, yazıçı Aqil Abbas iki “y”nın əvəzinə bir “y” işlədilməsinə, “g” samitinin “k” ilə əvəzlənməsinə qarşı çıxdı.



- Əks fikirləri oxudum. Qətiyyətlə deyirəm ki, o fikri səsləndirənlərin bəziləri heç qaydalarla tanış deyillər. Aqil Abbas yazır ki, guya biz təklif etmişik “qəşəng” sözü “qəşənk” kimi yazılsın. Qətiyyən elə şey yoxdur. Qaydalara baxa bilərsiniz. Və yaxud biz bütün qoşa samitlərin birinin azaldılmasını təklif etməmişik. Biz bir dənə qoşa “y”nı demişik, onu da bütün qoşa “y”lar üçün deməmişik. Elmi əsaslarla fikrimizi söyləmişik: tərkibində “iyyat”, “yyət”, bir də “iyyə” olan sözlərin bir “y” ilə yazılması tövsiyə olunur: “ədəbiyat”, riyaziyat”, “səhiyə”, “maliyə” və sair.
Kulis.az



Reytinq: